Top 10 similar words or synonyms for хроматикӣ

торҳояш    0.893783

ашёе    0.892372

олуда    0.890802

мохихо    0.885426

диск    0.883683

чаппотӣ    0.880689

лавз    0.879926

маъкул    0.878773

ангезаи    0.877858

ҳалқаҳои    0.877782

Top 30 analogous words or synonyms for хроматикӣ

Article Example
Чанг Чанг 72 тори филизӣ ва ҳамон миқдор гӯшак дорад. Системаи қаторовозиаш аз 24 пардаи диатоникӣ ва хроматикӣ иборат аст. Чанг ба қатори созҳои якканавозӣ дохил шуда, дар оркестр ва ансамбли созҳои миллӣ васеъ истифода мешавад.
Сурнай Сурнайи такмилёфта, дар рӯӣ 6 сурохӣ ва зераш як сурохӣ овозбарор дорад. Диапазони (фосилаи мобайни садои аз ҳама паст ва аз ҳама боло) он хроматикӣ буда, аз нотаи ре-и октаваи якум то ре-и октаваи сеюмро дар бар мегирад. Нотааш дар калиди скрипка сабт мешавад ва дар партитура овозҳои регистри миёна ва баландро фаро мегирад. Сурнай ба воситаи забонак ҷӯр карда мешавад.
Гамма Гамма (аз номи ҳарфи юн. Г.), дар мусиқӣ қаторовоз (пайдар-ҳам ҷойгиршавии пардаҳо)-е, ки аз лаҳни асосӣ cap карда, то пардаи охирини бам ё зер ҷойгир шудааст. Гамма дар фосилаи як октава тартиб дода мешавад, вале метавонад давом ёфта ба октаваҳои ҳамсоя гузашта равад. Гаммаҳои ҳафтовозаи лаҳнашон диатоникӣ, панҷовозаи пентатоникӣ, дувоздаҳовозаи хроматикӣ, мажорӣ, минорӣ ва ғайраҳо вуҷуд доранд, ки ҳамаи онҳо дар мусиқии халқӣ ва классикии тоҷик вомехӯранд. Иҷрои Гаммаҳо ва комбинатсияҳои гуногуни он барон такмили санъати навозандагиву сарояндагӣ воситаи муҳимест.
Чанг Бино ба маълумотҳое, ки дар китоби муаллифон А. Одилов, А. Петросянс «Чанг дарслиги»(«Дарси чанг») омадааст: соли 1938 як гурӯҳ мутахассисон С.Диденко, А.Романенко дар устохонаи назди омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Тошкент ба номи Ҳамза Ҳакимзода Ниёзӣ ба дигаргшунсозии шаклу диапазони садои чанг шӯруъ намуданд. Дар натиҷа торҳои чанг хроматикӣ кунонида шуда, диапазони он аз нотаи до-и октаваи якум то ре-диези октаваи сеюм васеъ гардид. Мутахассисон ба ин ҳам қонеъ нашуда, боз аз соли 1943 сар карда, дар коргоҳи илмӣ- экспременталии назди Консерваторияи давлатии ш. Тошкент мукамалсозии чангро давом дода истода ба натиҷаҳои дилхоҳ ноил гаштанд. Онҳо диапазони чангро аз нотаи сол-и октаваи хурд то нотаи сол-и диези октаваи сеюм васеъ кунонида, барои хомӯш намудани садоҳои нодаркор механизми «Педал» низ ихтироъ карданд. Ҳамчунин дар чанг торҳоро бо диметрҳои ҳархела истифода бурданд, ки дар натиҷа қувваи садодиҳии торҳои зилӣ ва бамӣ хеле хуб гардид. Ғайр аз ин боз дар натиҷаи таъмирҳои илмии минбаъда намудҳои гуногуни созӣ мазкур ихтироъ карда шуд. Аз ҷумла:
Сантур Сантур, сантурн, сантир (, , ) - сози зарбию мизробии чангмонанд. Сантур қуттишакл буда, онро аз чӯб месозанд. Торҳояш филизӣ (16-24) ва ба таври хроматикӣ ҷӯр мешаванд. Тахтаи қабати болои косахонааш дар ду ҷой сӯрохҳои овозбарор дорад ва тавассути ду чӯбчаи нӯгашон кӯбакдор навохта мешаванд. Сантур аз ҷиҳати сохт ба чангҳои ҳозираи Осиёи Миёна шабоҳат дорад ва бештар ба ансамбл ҷӯр мешавад. Сози мазкур дар Гурҷистон, Арманистон, Озарбойҷон, инчунин Ҳиндустон, Эрон, Туркия ва дигар мамлакатҳои Шарқ маъмул аст. Дар байни арабҳо сантур ба унвони "санҷ", дар байни украину беларусҳо "симбала" машҳур аст. Дар байни онҳо сантури эронӣ 72- тор дорад ва аз сабаби дароз будани танааш садои фораму маҳин мебарорад. Дар рисолаҳои мусиқии форсӣ-тоҷикии асри XVI ёд шудааст. Масалан, Дарвешалии Чангӣ дар «Тӯҳфат-ус- сурур» сантурнавозии худ ва машшоқони ҳамзамонашро зикр намудааст.
Аккордеон Аккордеон (фаронсавӣ accordeon) — 1) сози мусиқии забончадор, ки ба воситаи фишори ҳаво садо мебарорад. Аккордеон асосан аз 3 қисм иборат аст: а) клавиатураи тарафи чап, ки овозҳои аккордии тайёр доранд; б) клавиатураи тарафи рост, ки аз забонпардаҳо ва тугмаҳои регистр иборат аст; в) дамгоҳ, ки аз чарми табиӣ ё сунъӣ тайёр карда шуда, ду қисми авваларо бо ҳам мепайвандад ва онҳоро бо ҳаво таъмин мекунад. Аккордеон аз соли 1829 маълум аст. Гармоникаи онро устои венгерии арғунун К. Домиан такмил додааст. Аккордеон солҳои 30 асри 19 дар Австрия, Франсия, Германия, Белгия ва солҳои 50 асри 19 дар Италия, дар даҳсолаҳои охири асри 19 дар Англия, ШМА ва мамолики дигар паҳн гардидааст. Дар Россия номи аккордеон дар шакли «аккордион» охири асри 19 ва аввали асри 20 пайдо шудааст. Солҳои 80 асри 19 дар Россия аввалин дар ҷаҳон оркестри гармоникаи хроматикӣ таъсис ёфт.
Бандура Бандура (под. bandura; юн. pandura – ситраи сетора), сози бисёртораи мизробии украинӣ. Бандура яке аз созҳои дӯстдоштаи мардуми Украина буда, дар ҳаёти консертии он мавқеи хос дорад. Бандура дар асри XVI пайдо шудааст. Косааш мудаввар ё байзашакли начандон амиқ. Дастааш кӯтоҳ, ба паҳлуи чапи коса васл шудааст. Дорои торҳои зилу бам буда, бо фосилаҳои кварта ва секунда ҷӯр карда мешавад. Торҳои бам аз болои гарданаи коса ба гӯшакҳои даста мустаҳкам мегарданд. Торҳои баландсадо (зал) нисбат ба торҳои бам кӯтоҳтар буда, ба гӯшакҳои ҳудуди болоии коса васл ва ба тарзи гаммаи диотоникӣ ҷӯр карда мешаванд. Бо мизроб навохта мешавад. Солҳои 20 асри 20 Бандура такмил ёфта, торҳои он зиёд карда шуд. Бандураҳои прима, алт, бас, контрабас ба вуҷуд омаданд. Ин созҳо дар капеллаҳои бандуранавозон, инчунин дар оркестр ва ансамблҳои созҳои халқӣ ба кор бурда мешаванд. Бандураҳои ҳозираи консертӣ дорои 40 – 50 тор буда, ба тарзи хроматикӣ (нимпардагӣ) ҷӯр мешаванд. Оркестрҳои гуногун ва капеллаҳои бандурачиён ташкил шудаанд, ки маъмултаринаш капеллаи давлатии бандуранавозони Ҷумҳурии Украина мебошад.
Аберратсияи системаҳои оптикӣ Аберратсияи системаҳои оптикӣ — хатоӣ ё нуқсонҳои тасвир дар системаҳои оптикӣ. Дар натиҷаи аберратсияи системаҳои оптикӣ тасвирҳои оптикӣ дар баъзе мавридҳо возеҳу равшан набуда, ба асли воқеиашон монанд нестанд ё канорҳояшон ранга мебароянд. Навъҳои маъмулаш инҳоанд: аберратсияи куравӣ (сферавӣ) – ноқисии тасвирҳои оптикӣ, ки дар натиҷаи он шуоъҳои рӯшноии аз наздикии меҳвари оптикӣ ва дуртар аз он гузаранда дар як нуқта ҷамъ намеоянд. Ин нуқсонро бо истифодаи комбинатсияҳои махсус интихобшудаи линзаҳо пурра бартараф кардан мумкин аст; кома – нуқсони тасвири оптикиест (тасвири нуқта намуди доғи ғайрисимметрии дарозрӯяро мегирад), ки дар натиҷаи каҷхатта гузаштани шуоъҳои рӯшноӣ аз системаи оптикӣ ба амал меояд; астигматизм – ҳодисаи оптикиест, ки мавҷи рӯшноии куравӣ дар вақти гузаштан аз системаи оптикӣ шаклан тағйир ёфта, ба дастаи нури мураккаб табдил меёбад. Дар натиҷа шуоъҳо ҳамдигарро на дар як нуқта, балки дар ду порчаи хати рост, ки дар ягон масофа нисбат ба ҳамдигар амудӣ ҷойгиранд, мебуранд; дисторсия – гуногунии калонкунии хаттӣ дар ҳудуди майдони тасвир, ки боиси вайроншавии монандии геометрии байни объект ва тасвири он мегардад. Дар системаҳои оптикӣ дар як вақт якчанд намуди аберратсия рух медиҳад, ки бартараф намудани онҳо душвор аст. Навъҳои зикршудаи аберратсияи системаҳои оптикӣ аберратсияҳои геометрӣ мебошанд. Ғайр аз ин аберратсияи хроматикӣ (ранга) мавҷуд аст, ки пайдоиши он ба вобастагии нишондиҳандаи шикаст ба дарозии мавҷи рӯшноӣ вобаста мебошад.
Рубоби қашғарӣ Дар байни ин созҳои рубоб рубоби қашғарӣ (қашқарӣ) ҳоло яке аз созҳои маъмули якканавозӣ, ансамблӣ ва оркестрист. Дарозии он 90-100 см буда, косаи мудавари кафлесмонанд дорад (чуқуриаш 11-13 см). Онро аз чӯби тут, тӯс, зардолу, арча ва ғ. метарошанд. Ва аз рӯи косааш пӯсти дили бӯз ,тон ва бештар моҳӣ ва ғ.мекашанд. Дар гарданаи дасташ аз ду тараф шохҳои камоншакл (дарозиаш 10-12 см) дорад. Нӯги даста ба қафо хам хӯрда дар он гӯшакҳо (дар баъзе намуди он гӯшакхои фулуззӣ-метталӣ) ҷой гирифтаанд дар рӯи пӯсти коса харак дорад (барои ҷӯри тозаи пардаҳо харак пешу қафо бурда мешавад). Дар дастаи рубоб ғайр аз пардаи мутлақ (3 овози тори кушода) боз 24 пардаи диатоникиву хроматикӣ мавҷуданд, ки ҳар яки он ду октаваи пурраро дар бар мегиранд ва онҳоро пеш аз рӯдаи бӯзу гӯсфанд месохтанд (ҳоло тори 3-юм аз риштаҳои синтетики ва торҳои 1-2 юм аз филиз месозанд. Шакли нави рубоби қашғарӣ (қашқарӣ) 2-тори фулузии ҷуфт ва як тори синтетикӣ ғафс дорад, ки ин садои бам (бас)-ро медиҳад. Рубоби қошғарӣ дар калиди скрипка бо кварта-квинта соз (ҷӯр) мешавад, дар навиштан: тори якум ля-и октаван якум, тори дуюм ми-и октаван якум ва тори сеюм ля-и октаван хурдро дар бар мегирад. Диапазони он дар навиштан аз ля-и октаван хурд то ля-и октаван сеюмро фаро гирифта аз навишташ як октава паст садо медиҳад.бинобар ин рубоби қошғарӣ ба қаторӣ созҳои транспониркунанда дохил мешавад.
Баян Баян (аз номи ҳофизи қадими рус "Баян" ё "Боян") — сози мусиқии бодии клавишдор барои оҳангҳои басӣ-аккордӣ. Тимсол ва шакли ибтидоии баян гармоникаи чорқатораи петербургӣ буд. Номи баян нахуст соли 1903 пайдо шуд. Баъдтар соли 1907 аз тарафи усто П. Е. Стерлингов бо дархости машшоқ Я. Ф. Оланский-Титаренко баяни 4-қатора сохта шуд. Ин баян бо номи баяни петербургӣ маъмул гардид, вале баъдтар Баяни навъи москвагӣ шӯҳрати умум пайдо кард. Баян аз 2 қуттии бо дам ба якдигар пайвастшуда иборат буда, ҳар кадоми онҳо дорои регистри овозии тугмачадоранд. Тугмачаҳои (клавиатураи) дасти чоп дар 5 қатор ҷойгир шудаанд: ду қатори аввал дорои садои басӣ, қатори сеюм – сеовозагиҳои мажорӣ, чорум – сеовозагиҳои минорӣ ва панҷум дорои доминантсептаккордҳо мебошанд. Дар баъзе баянҳо қатори 6-ум низ вуҷуд дорад, ки дар он аккордҳои косташуда (хурдшуда) ҷойгиранд. Баъди якчанд маротиба такмил ёфтан, ду навъи баян писанди навозандагон гардидааст: «готовый» – бо аккорду аккомпонемент ва «выборный» (соли 1951 дар Русия ихтироъ шудааст) – бе аккордҳо бо гаммаҳои пурраи хроматикӣ дар басҳо. Баян бо ду даст навохта мешавад ва нотаҳояш низ дар 2 хати нотагоҳ бо ду калид (скрипка ва бас) сабт карда мешаванд. Диапазони дасти рости Баян аз «ля»-и октаваи калон то «сол»-и октаваи чорумро дар бар мегирад. Дар партияи дасти чап аломатҳои шартӣ бо ҳарф ва раам ишора карда шудаанд: