Top 10 similar words or synonyms for პირველადია

ეპისტემოლოგიური    0.882500

ფორმირდა    0.882241

სტრუქტურებისა    0.877739

alsi    0.875259

ბნელის    0.873003

pythagoras    0.870880

ցաղաց    0.868772

სამეულები    0.868631

toba    0.868508

მორფოლოგიაზე    0.868474

Top 30 analogous words or synonyms for პირველადია

Article Example
მეტამორფოზი არაპირდაპირი განვითარება და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც უმეტესად პირველადია, მაგრამ არის შემთხვევები, როდესაც იგი წარმოიქმნება პირდაპირი (ულარვო) განვითარებიდან.
ნომოგენეზი ნომოგენეზი () — ანტიდარვინისტული, იდეალისტურ-ტელეოლოგიური ევოლუციის ჰიპოთეზა, რომელსაც საფუძვლად უდევს ორგანული სამყაროს თავდაპირველი მიზანშეწონილობის იდეა. წამოაყენა გეოგრაფმა და ბიოლოგმა ლევ ბერგმა 1922 წელს. ნომოგენეზის თანახმად, ევოლუციის საფუძველია შინაგანი კანონზომიერებები, რომლებიც განაპირობებენ ორგანიზმების განვითარებას განსაზღვრული მიმართულებით; ამის გამო ბუნებაში არსებული მიზანშეწონილობა პირველადია; ორგანიზმები ერთმანეთის დამოუკიდებლად ჩნდებიან, რის გამოც მათ შორის განსხვავებები პირველადია, მსგავსებები კი — მეორეული. ნომოგენეზის ჰიპოთეზა გამოქვეყნებისთანავე მკაცრად გააკრიტიკეს როგორც ავტოგენეზის ერთ-ერთი სახე. ნომოგენეზი ამკვიდრებდა პრინციპს ცოცხალი სამყაროს თავდაპირველი მიზანშეწონილობის შესახებ, რაც ბერგის აზრით განპირობებული იყო პროტოპლაზმის ცილების სტერეოქიმიური თვისებებით. მოგვიანებით ნომოგენეზის თეორიის იდეებს ავითარებდა ფილოსოფოსი, ბიოლოგი და ენტომოლოგი ალექსანდრე ლიუბიშევი.
ფინანსები საზოგადოებრივი ფინანსებში პირველადი განხილვის საგანია ”გასავლები”, რამდენადაც ამ სახის ორგანიზაციის მიერ ხორციელდება მკაცრად რეგლამენტირებულ საზოგადოებრივ ამოცანათა ფინანსირება. კერძო ფინანსებისთვის პირველადია შემოსავლის მიღება და საქმიანობის სრულად წარმართვა ამ შემოსავლის მისაღებად, რომელიც განაპირობებს მოგებას და რომელიც, თავის მხრივ იხარჯება მისი მფლობელი პირის (პირების) გათვალისწინებით.
მატერიალიზმი მატერიალიზმი (ლათ. მატერიალის „საგნობრივი, ნივთიერი“) — ფილოსოფიის ერთ–ერთი მთავარი მიმართულება, რომელიც ამტკიცებს, რომ პირველადია მატერია, რეალური სამყარო, მეორადი კი — გონი, შემეცნება. ყოფიერებისა და ცნობიერების ურთიერთობაში დიამეტრალურად საწინააღმდეგო აზრისაა იდეალიზმი, რომელიც სულის (შემცნების, გონების) პირველადობას ქადაგებს. მატერიალიზმი ამტკიცებს, რომ სამყარო არავის შეუქმნია, არსებობდა მარად და ყველგან, დროსა და სივრცეში. ამით მატერიალიზმი უპირისპირდება რელიგიას, რომლის მოძღვრებითაც ყოველი არსი ღმერთმა შექმნა. მატერიალიზმმა საუკუნეების განმავლობაში გაიარა განვითარების მრავალი საფეხური (ჰერაკლიტე, თალესი, ანაქსიმენე, ანაქსაგორე, ეპიკურე, ლუკრეციუსი — ანტიკურ ფილოსოფიაში, ჰობზი, ტოლანდი, სპინოზა, დიდრო, ჰოლბახი, ჰელვეციუსი, ფოიერბახი).
არყნარი საქართველოში არყნარი უფრო ხშირად პირველადია. გავრცელებულია მაღალ მთებში და ძირითადად სუალპურ ტყეებს ქმნის. არყნარი ორი ტიპისაა — სუბალპური მეჩხერი და სუბალპური ტანბრეცილი. ტანბრეცილობის მიზეზი თოვლის ხანგრძლივი მექანიკური მოქმედებაა. ზღვის დონიდან 1300-2600 მ ფარგლებშია გავრცელებული, უმთავრესად ჩრდილოეთ და დასავლეთ კალთებზე. კავკასიაში გვხვდება ლიტვინოვის, მეჭეჭიანი, რიდეს, მედვედევისა და მეგრული არყისაგან შექმნილი არყნარი. აღნიშნული სახეობების უმრავლესობა ენდემურია და მესამეული პერიოდის რელიქტებს განეკუთვნება. ნიადაგდაცვისა და წყალშენახვის თვისებების გამო არყნარს დიდი მნიშვნელობა აქვს.
სქესობრივი დიმორფიზმი თითოეული ინდივიდი განისაზღვრება ფენოტიპის მიხედვით. მათ შორის სქესთა შორის მთავარი განმასხვავებელი ფაქტორი სქესობრივი აპარატია. რეპროდუქციული სისტემა შედგება გარეთა სასქესო ორგანოებისა და შიდა სასქესო ტრაქტისგან. რეპროდუქციულ უჯრედებს კი გამეტები ეწოდება. ეს მახასიათებლები პირველადია სქესებს შორის. ქალებში, რეპროდუქციული სისტემის განმსაზღვრელია ციკლი, რომელიც მამაკაცისგან განსხვებით, მხოლოდ ქალებს ახასიათებთ.   მენჯის ძვალი, რომელიც მორფოლოგიურია და დაკავშირებულია ფუნქციონალურ მოთხოვნებთან (მაგალითად: რეპროდუქცია), წარმოადგენს უაღრესად მნიშვნელოვან სქესობრივი დიმორფიზმის მაგალითს. ზოგადად, კაცის სხეული უნდა იყოს უფრო ვიწრო და მაღალი, ვიდრე ქალის. მენჯის ძვალი მამაკაცებში ნაკლებად ფართოა, ვიდრე ქალებში.სქესობრივი ჰორმონების როლი, შეფასებითი მეთოდების საფუძველზე, მორფოლოგიურად არ შეიძლება სანდო იყოს. გარემოს ასევე გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სქესობრივი დიმორფიზმის შემთხვევაში.
ედუარდ ჰარტმანი კარლ რობერტ ედუარდ ფონ ჰარტმანი (გერმ. Karl Robert Eduard von Hartmann) (დ. 23 თებერვალი, 1842, ბერლინი ― გ. 5 ივნისი, 1906, გროსლიხტერფელდე), გერმანელი ფილოსოფოს-იდეალისტი, ირაციონალისტი. მთავარ შრომაში "არაცნობიერის ფილოსოფია" (1869) ამტკიცებს, რომ პირველადია არაცნობიერი სულიერი საწყისი, რომელიც მთელი სინამდვილის ერთიანობას განსაზღვრავს, ხოლო სამყაროში მიმდინარე აღმავლითი პროცესები განსაზღვრულია არაცნობიერი საწყისით, ნებით. ამ თვალსაზრისის საფუძველზე უარყოფილია მატერიალიზმი და დიალექტიკა. ა. შოპენჰაუერის პესიმიზმის გავლენით ჰარტმანი ეთიკაში უარყოფდა ბედნიერების როგორც მიწიერ, ისე რელიგიურ გაგებას, აგრეთვე ბედნიერების, სიკეთის განხორციელებისაგან მიმართულ სოციალურ პროცესს. ევოლუციის საბოლოო შედეგი, მისი აზრით, სამყაროს აუცილებელი მოსპობაა, რადგან, როდესაც არაცნობიერი ამაღლდება ცნობიერების დროზე და თავისი შექმნილის შემეცნებას დაიწყება, მას შეაფასებს როგორც უმიზნო, უგონოსა და მოსპობის ღირსს.
დეკიანი დეკიანი — მაღალმთის მცენარეული დაჯგუფება, რომელსაც ქმნის დეკა. ალპურ სარტყელში დეკიანი პირველადია, სუბალპურში კი უმთავრესად ტყის მოსპობის შედეგად განვითარებული ქვეტყის ნაშთია (მეორეული დეკიანი). ვრცელი დეკიანები უმთავრესად კავკასიონის ქედზე, სუბალპური მდელოებისა და ტყეების ზოლშია გავრცელებული. ასეთივე დეკიანები გვხვდება აჭარა-იმერეთის ქედის ჩრდილოეთ ფერდობებზე, თრიალეთზე და სხვა. ბოტანიკური შემადგენლობის მხრივ არის გვიმრიანი, ნაირბალახიანი, მარცვლოვნიანი, მოცვიანი, კეწერიანი და სხვა. დეკიანები ყინვის, ადამიანისა თუ ცხოველთა ზემოქმედების შედეგად დეკიანი შეიძლება გადაშენდეს და მისი ადგილი დაიკავოს ნაირბალახიანმა მდელომ, ძიგკიანმა, მოცვიანმა, ბრძამიანმა და სხვა ფორმაციებმა. დეკიანი ძალიან ხშირი დაჯგუფებაა და დიდი ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა აქვს.